منابع رنگهای گیاهی(گیاهان رنگزا)

1- روناس:

گیاهی است خودرو که ماده رنگی در ریشه آن وجود دارد.از روناس رنگهای قرمز آجری و انواع رنگ قرمز سیر و روشن بدست می آید.روناسی،قرمز آتشی،لاکی روناسی،گلی دوغی،مله ای و....نمونه رنگهایی هستند که بصورت خالص و یا ترکیب با رنگها ی دیگر از این گیاه بدست میآید.

2-اسپرک:

گیاهی است خودرو که ماده رنگی از ساقه و برگ آن بدست می آید،ساقه و برگ و گل اسپرک بیشترین رنگ را می دهد ولی در ریشه آن کمتر رنگ وجود دارد،اسپرک یکی از قدیمی ترین رنگهای زردی است که تاکنون در ایران رواج داشته است.اگر اسپرک را با پوست گردو و زاج سفید ترکیب کنید رنگ زرد می دهد،همچنین در ترکیب با پوست انار رنگ زرد نارنجی،در ترکیب با کات کبود رنگ آبی زنگاری،در ترکیب با نیل رنگی در مایه های سبز زیتونی میدهد.

3-گندل:

علفی است که در مناطق مرکزی کشور بویژه در ناحیه بختیاری می روید،رنگی که از آن می گیرند رنگ زرد روشن مایل به سبز است.

4-پوست انار:

از پوست خشک شده انار(بصورت پودر)رنگهای خاکستری ،زرد،زرد نارنجی(در ترکیب با اسپرک)،شویدی(برگ سنجدی)،قرمز روناسی مایل به بنفش،قهوه ای سیر مایل به سرخ،کرم و موشی تهیه میشود،ماده رنگی پوست انار،زرد تیره مایل به قهوه ای است.

5-:برگ مو:

این برگ از مواد اولیه رنگ چمنی،سبزسیر(مینایی)،زرد و لیموئی است،کاربرد آن برای تهیه رنگ زرد مانند اسپرک است،اما رنگ بدست آمده از آن،زردی است روشنتر از رنگ زرد اسپرک که با مایه کمی از سبز است.

6-پوست گردو:

از پوست گردوی خشک شده(بصورت سائیده)برای تهیه رنگهای خاکستری ،پوست پیازی،دارچینی،زیتونی،شویدی،کرم،موشی،قهوه ای و شتری استفاده می شود.

7-سماق:

درختچه ای است که برگ و میوه آن مواد مازوجی دارد،سماق در ترکیب با سولفات آهن،رنگ بنفش مایل به قهوه ای می دهد.

8-جفت:

به پوست زیری درخت بلوط جنگلی می گویند که دارای ماده رنگی است.از پوست آن برای رنگهای شتری و قهوه ای استفاده می شود.

9-مازو:

گونه ای از درخت بلوط است که در برگ آن مواد مازوجی یافت می شود که از آن برای تهیه رنگ فیلی یا موشی بهره می گیرند.

10-بقم:

درخت خارداری است که بیشترین شیره آن در تنه اش می باشد،رنگهای بنفش،آبی سرخ وخاکستری از آن گرفته می شود.به بقم،خون سیاوش یا خون سیاوشان هم گفته می شود.

11-بزغنج یا بزغنج دانه:

پوست پسته کوهی است که از مواد اولیه برای تهیه رنگهای خاکستری روشن تا خاکستری تیره به شمار می آید.

12-نیل:

گیاهی است با ساقه ای به کلفتی دو سانتیمتر که برگهایی همانند اقاقیا دارد و از خرد کردن آنها شیره ای بدست می آید که در ترکیب با هوا آبی می شود.رنگهای آبی چمنی،زیتونی،سرمه ای،شویدی،مله ای و موشی از آن تهیه می شود.نیل در گذشته بصورت گیاه کاشته می شد و بدان نیل گیاهی یا طبیعی می گفتند ولی در حال حاضر نیل صنعتی جایگزین آن شده است.

به منابع گیاهان رنگزا می توان چغندر،پوست پیاز،انگور عسگری،گل بابونه،برگ درخت توت،وسمه،گل جعفری،زرد چوبه(فاقد پایداری)،تمشک،برگ انجیر،برگ بید،هلیله،اکالیپتوس،گزنه وزعفران را اضافه کرد.

منابع رنگهای حیوانی

1-حلزون آبی:

از حلزون آبی نوعی رنگ قرمز ارغوانی می گیرند.

2-قرمز دانه:

این ماده از حشره ای بنام کفشدوزک که با رنگهای سیاه،خاکستری،نقره ای و یا قرمز در طبیعت وجود دارد بدست می آید.این حشره بر روی شاخه درختان خانواده انجیر به سر می برد و ماده صمغ مانندی ترشح می کند که شاخه و حشره ها را فرا می گیرد،صمغ را با حشره های گرفتار شده در آن از شاخه جدا می کنند و با کمک اتر یا انیدرید سولفوریک یا آب جوش یا شراب جوشیده و یا گرد گچ،حشره را خفه می کنند،آنگاه حشره های مرده را می کوبند،گرد آن را در آب حل کرده و با اسید معدنی حل می کنند که گونه خوش رنگ و شفافی از رنگ قرمز به دست می دهد.اگر گرد آن را با مواد قلیایی ترکیب کنید رنگ آبی و بنفش می دهد و در ترکیب با مواد اسیدی رنگ قهوه ای بدست می آید.بطور کلی قرمز دانه ماده اولیه و یکی از بهترین رنگهای حیوانی به شمار می آید که در ترکیب با سایر مواد رنگهای زیادی را بوجود می آورد.

برای مشاهده قسمت اول مقاله اینجا کلیک کنید.